skulebloggen

Først to spørsmål: Syns du skulen skal vera den mest relevante staden å opphalda seg for barn og unge? Syns du at det er på skulen dei skal få kunnskapar og kompetanse dei treng for å møta verda slik ho ser ut om 10-20 år? Ja? Då må vi skunda oss veldig! Det fins nemleg drøssevis med andre aktørar som sit klare for å ta over. Ingen MÅ gå på vidaregåande skule. Tenk om ein kan læra vel så mykje ein annan stad?

Det er stor motvilje blant lærarane i Hordaland mot at “fylket” no tvingar oss over på læremiddel frå NDLA. Diskusjonane går på møter og i nettsamfunn. Motførestillingane er mange. Det vert for mykje skjermlesing, det er for uoversiktleg for elevane, kvaliteten på læremidla er for dårleg, etc etc. Det som er sikkert, er at mange lærarar definitivt ikkje er klare for å legga frå seg læreboka. Vi har hatt PC i klasserommet i to år, og eg mistenkjer opplæringsavd. for å tru at det skulle vera nok til å ha endra undervisninga på så grunnleggjande måtar at ein er klar for utelukkande digitale lærmiddel. Not so! Til det har skulane (som eg kjenner til) gjort alt for svake strukturelle grep, om dei har gjort noko i det heile. Skuleleiarane i Hordaland sat på skulebenken for over to år sidan og fekk innsikt i den nye nettverda, mellom anna v. hj. av Arne Krokan. Det viktigaste snakka kanskje Hans Donali Tilset om – korleis gjennomføra store endringar i ein organisasjon. Så reiste skuleleiarane heim til kvardagen att. Og skreiv planar. Og PC’ane kom, og elevane har fått ei fin skrivemaskin kombinert med leksikon, for ikkje å snakka om eit underhaldningsmedium til bruk i kjedelege timar. Eit rett så fiffig verktøy. Og slik blir det vidare også, uansett om NDLA-læremidla vert tekne i bruk eller ikkje. Viss ikkje vi endrar ein del grunnleggande strukturar, og tek innover oss at læring ikkje er det same i dag som for 20 år sidan.

Lag ein av NDLA er berre bøker på nett, rett nok med hyperlinkane si velsigning. Og så er det praktisk at ein kan ha video, lyd og tekst på same stad – boka er altså virtuell. Det er ikkje vanskeleg å innlemma NDLA-ressursar i undervisninga, slik ho ser ut i dei fleste klasserom i dag. Spørsmålet er om dette er det vi vil? Eg meiner det er ganske så poenglaust. Det er ikkje slik skulen tek innover seg røynda.

Det er blitt mote å snakka om eit paradigmeskifte. Det er store ord å ta i munnen. Eg trur likevel at det er rett, at vi står midt oppi ei grunnleggande endring i måten vi arbeider, er saman, tenkjer, lærer på. Men lag ein av NDLA representerer ikkje aleine eit slikt paradigmeskifte. Alle motstandarar av store omveltingar i skulen kan såleis slappa av, NDLA er ingen trojansk hest. Det må mykje farlegare saker til!

Vi kan starta med å øydelegga timeplanstrukturen. To timar her og to timar der er eigna for god gammaldags lærarstyrt undervisning, først går vi gjennom lærestoffet, så gjer de oppgåver. Lat oss få heile dagar for faga, slik at vi kan konsentrera oss, variera, og arbeida med større oppgåver. Slik kan eg få tid til å vera ein skikkeleg rettleiar for alle elevane, og det blir ro over arbeidet. Spør lærarane på Sandvika vgs om kva dei syns om ei slik organisering! Og les om korleis ein då kan organisera t. d. norskundervisninga. Ein kan få meir samarbeid mellom lærarane som underviser på same trinn, i same fag. Og det er lenge sidan klasseromsundervisning var svaret på noko som helst. Namnebytet til “basisgrupper” har ikkje hatt noko med strukturendring å gjera. Av og til kan vi samla 90, nokre gonger er 10 fint, ofte er 4 bra.

Så kan vi sjå på korleis lærarane lærer i 2009. Kven skulle hindre elevane i å laga eit liknande nettverk som Del og bruk? I den augneblinken dei ser gevinsten, gjer dei det. Då vert daria og andre slike sider berre ein vits. Her snakkar vi verkeleg om ein trojansk hest. Eit slikt nettsamfunn vil gi elevar høve til å diskutere fag, undervisning, utveksle gode tips om både det eine og det andre, alle oppgåver og svar vert gjort tilgjengelege. For eit potensiale! Og våre idear om fusk har lite med ein slik røyndom å gjera. Eg håpar dei gjer det. Snart.

Eg ser at det manglar noko viktig her, nemleg kvifor. Kvifor er slik endringar naudsynte? Fordi det ikkje lenger handlar om kunnskapsformidling. Det handlar om konstruksjon av kunnskap. Eleven må få hjelp til finna fram til all verdas kjelder, men det stoppar ikkje der: Ho må få hjelp til å få meining ut av det ho finn. Dette er krevjande for elev og lærar, og det tek tid. Klasseromsundervisning vil ikkje vera givande nok, effektivt nok, det vil ikkje gi nok kvalitet på arbeidet. Av og til ja, men ikkje alltid. Lengre økter, meir konsentrasjon, meir variasjon, omsyn til at elevane lærer ulikt, alt dette fører ut av eit statisk, lukka rom med kateter framme og pultar i bussformasjon.

Så eg seier: Velkomen til NDLA sine digitale læremiddel, eg har ikkje hatt nokon glede av korkje Signatur 1 eller At Work 1 i år likevel. Men tru berre ikkje at det er noko særleg til endring.

Image: ‘I have rised up by my university+books…’
www.flickr.com/photos/94374529@N00/3286679721

Eg kan sjå av bloggstatistikken min at mange som søker på ordet vurdering på nettet, hamnar her. Det gjer innlegget eg skreiv om vurdering og vurderingsverktøy i haust, det mest lesne innlegget på bloggen min. I tillegg kom eg i skade for å seia noko om vurdering på antikonferansen på Gardermoen sist veke, og dette var nemnt på fleire bloggar. Difor kjenner eg eit visst ansvar for å skriva litt meir her om dette emnet.

Eg har vore svært oppteken av dette emnet dei siste åra. Først som medlem i arbeidsutvalet for norskfaget i Hordaland (FAUnorsk), ei av dei første oppgåvene vi fekk, var å samarbeida med skulane om å utarbeida konkretiseringar av læreplanmåla i norsk, slik at desse konkretiseringane kunne nyttast som vurderingskriterium. Døme: Ta eit kompetansemål, konkretiser og nivådel i tre nivå. Kva er det du kan når du har middels kompetanse i dette kompetansemålet? Denne oppgåva førte til av vi tidleg måtte tenkja i gjennom korleis læreplanen kunne konkretiserast. Vi kom raskt fram til at ei slik tredeling av alle kompetansemåla i planen ikkje hadde noko føre seg, ikkje minst fordi vi stort sett aldri jobbar med eitt einskild kompetansemål om gongen, vi må vurdera fleire mål samstundes. Dessutan var vi skeptiske til den nivelleringa som låg i dette, at den heilskaplege kompetansen i faget forsvann ut av sikte. Arbeidet med vurdering i regi av FAUnorsk har etter dette stort sett gått ut på å arrangere samlingar for lærarane for å diskutera korleis vi legg opp undervisninga og korleis vi vurderer. Dette har vore nyttig, og er eit steg på vegen mot å etablera ein felles praksis på skulane. Neste steg på vegen no er ei ny samling, der vi har fått inn ein god del materiale frå skulane om korleis dei arbeider med vurdering, som vi skal diskutera, og kanskje kan vi etablera ein slags bank på It’s learning der lærararne kan dela gode vurderingskjema og anna.

Etter at dei nye vurderingsføreskriftene kom, har presset på dei einskilde skulane auka når det gjeld å dokumentera vurdering, og for lærarane er det meir enn før viktig å heile tida vita kva ein vurderer, og gjera elevane kjende med dette. Eg høyrer til dei som syns det er godt å få tatt alle diskusjonane som kjem i kjølvatnet av dette. Vi blir meir medvitne om eigen praksis, og vi lærer av kvarandre. Målet må jo vera å driva ein vurderingspraksis som er open og etterprøvbar, og ikkje minst å driva med vurdering som kjem elevane til nytte, som dei lærer noko av. Men for den einskilde lærar kan nok arbeidsbyrda kjennast endå tyngre enn før. I norskfaget skal tre karakterar setjast, og det er krevjande.

I den førre posten om dette emnet skreiv eg om kurset Henning Fjørtoft hadde i haust. Etter den tid har eg arbeidd mykje med å utvikla rubrikkar til bruk i norskfaget. Eg har laga vurderingsrubrikkar til dei fleste tekstar elevane har skrive, og også til dei fleste munnlege vurderingssituasjonane. Hovudpoenget med denne måten å tenkja på er å ligga i forkant. Vurderingsrubrikken skal vera kjent for, og bli teken i bruk av elevane i arbeidet fram mot vurdering. Vi må altså først vita kva vi vil vurdera, kva kriterier vi har, så kan vi laga eit undervisningsopplegg ut frå dette. Kriteria i rubrikken må vera så enkle at elevane forstår kva som ligg i dei – og her ligg kanskje skilnaden i høve til eit sensorskjema – eit sensorskjema skal ikkje føra til læring for eleven. Dersom vi jobbar på denne måten, og lagar gode skjema, vert vurderingsarbeidet i ettertid mykje greiare, og det går raskare unna. Og i staden for lange kommentarar i ettertid som eleven lærer lite av, fører arbeidet med rubrikken på førehand, til læring. Og då har vi oppnådd mykje, og det er eit meir motiverande arbeid.

Eg er ikkje nøgd med alle rubrikkane eg har laga i haust. Eg syns nokre formuleringar er for vage, og eg har fleire gonger sett i ettertid at andre kriterier burde ha vore med. Eg må også bli flinkare til å jobba med rubrikkane med elevane enn eg har vore. Men dei som har lyst å sjå kva eg og kollegaene mine har gjort, finn arbeidet på denne wikien.

Heilt til slutt: No i vår kjem boka til Henning Fjørtoft om vurdering ut. Det blir ei viktig bok å lesa for fleire enn meg no i vår, det er eg overtydd om. Eg vil også tilrå kurs med Fjørtoft på skulen!

I januar skreiv eg om at vi skulle setja oss ned for å revidera IKT-strategien vår på skulen. Vi hadde invitert June Breivik som er leiar for den digitale skulen i Hordaland, og ho stilte ein del spørsmål som var nyttige for oss når det gjaldt å koma vidare. Det endte med at vi bestemte oss for å skriva ein heilt ny strategi, og det arbeidet står vi midt oppe i no. Vi har ei arbeidsgruppe som består av rektor, dei to pedagogiske leiarane, superbrukaren i It’s learning, IKT-konsulenten, e-koordinatoren og eg.

I den nye strategien konsentrer vi oss om kompetanseheving på tre ulike nivå. Det første nivået har vi kalla grunnkompetanse. Der prøver vi å seia noko om kva kompetanse alle lærarar og elevar på vår skule må ha innanfor IKT. Det gjeld alt frå forståing av mappestrukturar i Windows, via forståing av reglar for opphavsrettar, til grunnleggjande bruk av It’s learning og Skolearena.

Det andre nivået treng vi hjelp av avdelingsleiarane og avdelingane for å definere, det dreier seg om IKT i ein fagspesifikk samanheng. Eit døme kan vera bruk av MathType for matematikklærarar, eit anna div. simuleringsprogram på elektrofag.

Det tredje nivået dreier seg om IKT og pedagogikk. Vi må formulera ein strategi for å hjelpa alle lærarane til å få kunnskap om korleis IKT kan endra skulen grunnleggjande, og få alle til å delta i ein debatt om dette. Her har eg fått eit spesielt ansvar for å skriva eit utkast. Det eg er oppteken av, er at denne delen av planen skal vera like konkret og målbar som resten, i alle høve så langt det går. Det er lett for at dette endar opp i ein festtale med visjonar og vyar, men eg vil ha konkrete tiltak – korleis startar vi opplæringa og samtalen? Døme: Det skal setjast av tid avdelingsvis til å sjå føredrag (på nettet) og diskutera innhaldet.

Eg vil gjerne diskutera dette, og tek i mot alle innspel med takk!

Eg veit kven eg vil ha. Eg vil ha dei beste, mest samvitsfulle norsklærarane som er mogleg å få tak i! Eg vil at når sensorane sit der med Kjetil og Sissel sine svar, som dei har sveitta over og grudd seg til å skriva, og som dei har skrive mest mogleg i tråd med alt eg har masa om i tre år, så skal sensorane vera vakne og litt andektige, dei skal ha delteke på god og omfattande sensorskulering slik at dei har ein agenda mest mogeleg lik alle andre sensorar sin agenda, dei skal ha tid og rom til å gjera jobben! Dei skal ha tatt innover seg at det har kome nye læreplanar, og dei skal ikkje straffa elevane for at dei også har tatt det innover seg. Når dei kjem på sensormøtet, skal dei ta seg tid til å diskutera svar dei er usikre på, særleg no i vår når eksamen er ny, f. eks i høve til kjeldebruk. Dei skal bruka oppmann når dei treng det, og oppmannen, som også er ein av desse beste, skal smilande ta i mot og skjerpa seg litt ekstra.

Og eg får det nok slik eg vil ha det. Eg kjenner mange norsklærarar, dei er ekstremt samvitsfulle og har stor resepekt for sitt eige fag. Det einaste som bekymrar meg, er at det skal vera nok av dei. Det manglar sensorar. Det er eit såpass stor problem i mange fag, at Udir har laga reklamebrosjyre for sensorjobben. Skal tru kvifor?

Kan det vera fordi våre beste kvinner og menn sjanglar rundt med posar under augene kring 25. mai, når eksamen kjem? Og det er ikkje utagerande feiring av nasjonaldagen som er problemet. Etter å ha retta non-stop frå etter påske og framover, først 3. klassane som skal ha eksamen, så resten, er det siste dei ynskjer seg 200 eksamenssvar som skal rettast på ca. 20 dagar. I tillegg til full jobb. Udir reklamerer med lønna – ikkje det ein gong hjelper. Når det er slutt på kreftene, er det slutt på kreftene.

No ynskjer Udir seg unge og friske folk, brosjyra rettar seg særleg til desse. Og eg er så einig, det er grueleg viktig at desse kjem i gang, vi er vitne til eit enormt generasjonsskifte. Men kven er aller mest sliten i mai og juni? Nettopp desse, som endå ikkje har opparbeida seg så mykje rutine at dei har fått pressa tida per stil ned under ein halvtime, som jobbar omtrent døgnet rundt med å laga verdens mest gjennomarbeida kommentarar. Som lurer på om det skal vera slik resten av karrieren, og i så fall, bør ein skifta beite?

Så kva kan ein gjera? Eg er overtydd at det vil hjelpa mykje å redusera talet på svar per sensor. Eg forstår at det inneber endå fleire sensorar, men eg trur dei vil melda seg om det er t. d. snakk om 120 svar. Ein må gå tidleg ut og informera skikkeleg om dette, så folk får tid på seg. Eg syns også ein kan auka sensoropplæringa for nye sensorar til meir enn ein dag. Ein kan starte allereie om hausten, og sjå på eksamenssvar leverte inn sist vår, i tillegg til å diskutera prinsipielle problemstillingar. Eg trur det vil gjera nye folk tryggare.

Det er eit under at vi har sensorar i det heile, spør du meg. Når eg har vore sensor i tre år no, er det fordi eg ikkje har hatt full undervisningsstilling. Andre kan ikkje eg svara for, det går sannsynlegvis nokre supermenn – og kvinner rundt blant oss. Men det er altså ikkje nok av dei.

Image: ‘Asleep at the Wheel’
www.flickr.com/photos/34653106@N00/64368770