Underleggjering av teknologi -eit ansvar for skulen

Det byrjar å bli ei stund sidan eg starta å jobbe med feltet IKT i skulen. Det er vel snart ti år. Dei første åra handla mykje om å få lærarar til å ta i bruk datamaskin i klasserommet, og førebu dei på at elevane snart kom med ein bærbar PC kvar. Diskusjonane gjekk særleg på bruken av internett, og læraren sitt behov og ønske for å kontrollera elevane sin nettaktivitet. Andre utfordringar var rett og slett lærarane sin kompetanse i bruk av programvare og maskinvare. Det første temaet er forsåvidt framleis eit diskusjonstema, medan det har skjedd stor utvikling rundt det andre temaet. Der har diskusjonen utvikla seg til meir å dreia seg om, og etterlysa hjelp til, pedagogisk bruk av IKT i klasserommet. Som sjølvsagt igjen heng saman med elevane sin tilgang til internett. Eg har lenge ønska meg at diskusjonen kunne løfta seg litt opp og handla om kunnskapssyn og læringssyn, for det jo desse grunnleggande tankane kommunikasjonsrevolusjonen utfordrar oss på, for å seia det mildt, rettare er det vel å snakka om eit paradigmeskifte, slik June Breivik til dømes ofte gjer. Svært ofte er problematiseringar rundt ikt i skulen knytt til teknologien flytta inn i det eksisterande paradigmet. Vel. Somme meiner alt går for seint, det meiner vel eg også ofte, men eg tenkjer samstundes at det er fordi endringane er så grunnleggande, samstundes som utdanningsinstitusjonane har same strukturar som før.

Eg hugsar at eg ofte tenkte og sa i diskusjonar dei første åra, at teknologien kom til å bli transparent, og då kom alt til å bli lettare. Det har jo forsåvidt blitt slik, på svært mange felt i samfunnet. Vi tenkjer ikkje så mykje over teknologien bak at vi betaler med eit plastkort, brukar smarttelefon til å betala på bussen, sjekkar Facebook. Heller ikkje at vi nyttar et samarbeidsdokument i ein skuletime. Vi har svært mange val, og vi vel det vi meiner er best for det vi vil oppnå. For ein god del lærarar er det blitt slik at elevens tilgang til kommunikasjonsteknologi er ein grunnleggande premiss i alt dei gjer av planlegging, klasseromsaktivitet, vurdering. Uten at dei kvar gong må minna seg sjølv på at slik er det. Ikkje alle har det slik, men mange.

Det er positivt at IKT blir integrert og ein naturleg del av skulen. Men det kan bli for naturleg og for lett. Teknologien kan bli for transparent. Eg trur at i 2016, må vi i mykje høgare grad bestreba oss på å underleggjera teknologien. Elevane som startar i vgs i år, er fødde i 2000. Dei har aldri levd utan internett-tilgang. Dei var seks år det året eg kom på Facebook.  Dei har vokse opp i ei utvikling der alle grensesnitt er blitt enklare og enklare å meistra, fleire og fleire tenester er integrerte med kvarandre, og fleire og fleire delar av samfunnet er teknologidominerte. Og alt er veldig enkelt, særlig for denne generasjonen. Vi må få dei til å undra seg over det som skjer. Her er nokre tema eg meiner er særdeles viktige for skulen framover:

  • Kunnskap om programmering, om korleis datateknologi fungerer.Også om korleis internett faktisk fungerer – prøv å forklara det for deg sjølv! Dette handlar om å bli subjekt og ikkje berre objekt for teknologien. Om å kunna skapa og ikkje berre bli manipulert (ja, det blir vi heile tida, alle). Og ja, det er underleggjering. Kva skjer eigentleg når du skriv ei statusoppdatering på Facebook?
  • Kunnskap om overvakingssamfunnet og det vi kallar tingenes internett. Grundig kunnskap. Kva informasjon finnes der ute om deg? Kva kan det brukast til? Er det noko gale i at ein no kan kjøpa tannkost til ungane som rapporterer til foreldrene si maskin om dei har pussa, og kor grundig dei har pussa?  Er det ikkje berre fint at din helseinfo kan bli tilgjengeleg for den som sit i den andre enden med ein gong du ringer nødnummeret? Det handlar om kritisk tenking rundt desse temaa.
  • Kunnskap om kunstig intelligens og kva konsekvensar utviklinga vil få for framtidas arbeidsliv. Og framtidas liv i det heile. Kobla med andre trendar vi ser for framtida, sjølvsagt. Korleis heng dette til dømes saman med migrasjon? Og klimaendringar? Dersom ein ikkje er budd på masseoppseiingar som følge av robotutvikling, kva konsekvensar kan det få. Massearbeidsløyse i Europa kombinert med store folkemassar på vandring frå endå verre scenario som krig, tørke, ekstrem fattigdom, kan det koma til å bli eit realistisk bilete?

Desse temaa kan elevane (og vi andre) berre koma inn i ved bruk av teknologi. Symjeundervisning på land er ikkje spesielt effektivt. Nokon diskuterer om læraren held på å bli overflødig. Eller om det berre er “teknologane” som skal jobba i skulen. Eg vil seia at vi treng topp lærarar som er villige til å halda seg oppdaterte på fagfelta sine – og dei er ikkje teknologifrie! Kan vi ha samfunnsfagslærarar som ikkje er interesserte i å oppdatera seg på dei to siste felta over, til dømes? Eg meiner nei.

Dette heng også saman med mantraet om teknologien som “berre verktøy”, som den same June Breivik skriv godt om her. Vi har ei rekkje teknologiske verktøy for handa, det er rett, men bruken av dei impliserer så mykje meir for skulen enn det eit klasserom med berre tradisjonell teknologi gjorde. Vi treng ein skule der elevane får ta i bruk all tilgjengeleg teknologi samstundes som den same teknologien og teknologiutviklinga blir problematisert – eller underleggjort, som eg tykkjer er eit godt begrep for dette.

 

Man vs Machine -post NKUL 2016

Eg har lyst å starta med mitt aller første blogginnlegg – i sin heilskap. Det heitte originalt nok “Mitt første blogginnlegg – uæh”. Her er det:

Hei alle! Her kjem min aller første post på min aller første blogg. Årsaka til denne modige handlinga, er at eg har vore på kurs i regi av Hordaland fylkeskommune og lært utruleg mykje nytt om nettet, slik det er i dag. Mitt mål med denne bloggen er, i alle høve per i dag, å bevega meg frå å vera ein Web 1.0-brukar til å bli ein Web 2.0 brukar! Etter kvart håpar eg å kunne skirve om mykje og mangt som har med skulen å gjera her, og få mange kommentarar frå både kjende og ukjende, elevar og kollegaer.

Innlegget vart posta 13. desember 2006 – det er altså snart ti år gammalt. Årsaka til at eg trekk fram att dette no, er at kunnskapsmininsteren fekk eit spørsmål frå salen på årets NKUL: Korleis vil delingsøkonomien påverke skulen? Svaret var at det hadde han ikkje tenkt på. Eg har stor respekt for folk som torer å seia at dei ikkje har tenkt på noko. Verda hadde vore ein mindre irriterande stad om det hende oftare. Eg håpar berre at han byrjar å tenkja på det no, og gjerne les seg opp på emnet. Mitt første møte med tankar om korleis delingsøkonomien vil påverke skulen var for snart ti år sidan, eg vart introdusert til dei nettopp på dette kurset eg nemner i blogginnlegget over, av Arne Krokan. Det har påverka alt eg har gjort og tenkt om skule sidan den gongen. Ti år er lenge. Arne, eg vil gjerne takka deg for at du har orka å snakka om dette så lenge, trass i at mange heilt tydeleg ikkje har høyrt etter.

Men delingsøkonomien er ikkje det einaste som bør få oss til å tenkja annleis om kva skulen er og bør vera. Fleire av plenumsføredraga i år hadde kunstig intelligens som eitt av premissa for argumentasjonen sin. Utviklinga på dette feltet går i rasande fart, og Lord Jim  Knight viste video med roboten Sofia, laga av David Hanson, som eg rett og slett trur ein må sjå sjølv for å forstå det. George Siemens sa det slik: Vi er den siste generasjonen som kan rekna med å vera meir intelligente enn maskinene. Og kva då? Kva med arbeidsliv, kva med skule, kva med livet? For å forenkla gode komplekse føredrag ganske kraftig: Vi må konsentera oss om det som gjer oss til menneske. Det er vi som har humanitet, men kva vil det seia? Og kva vil det seia å vera menneske i ei maskinverd? Språk, empati, kreativitet, samarbeidsevner, var nokre av stikkorda til Jim Knight. Eg legg til filosofi.

Og dermed tek eg ein sving tilbake til kunnskapsministeren. Sjølv om kanskje ikkje premissene i NOU 2015:8(Ludvigsenutvalget) var heilt dei same som i føredraga på NKUL, er jo konklusjonane nokre av dei same når det gjeld kva som må vektleggjast i skulen. Stortingsmelding 28 føl opp ein del, men eg er bekymra for det som Røe Isaksen sjølv kalla ein “kjepphest”: Ein del heilt sentrale fagovergripande kompetansar som NOU’en kalla det, skal inn i faga “på fagenes premisser”. Eller meir bekymringsfullt, om dei i det heile skal inn. Så sentrale kompetansar som metakognisjon, kommunikasjon, innovasjon, kreativitet, kritisk tenking, samhandling, etc,  skal berre inn i dei faga der det passar. “Fagenes egenart er utgangspunktet for om og hvordan det enkelte fag skal inkludere kompetansene”, står det. Mitt spørsmål er kven som skal definere “fagets egenart”. Skulefaga er historiske konstruksjonar som har blitt forma av mange ulike element. Eg har tenkt litt om kva norskfaget er i eit gammalt blogginnlegg, om nokon er interessert.

Så, spørsmålet blir kor mange år til vi skal sosa avgarde med kosmetiske endringar i skulen fordi viktige samfunnsaktørar ikkje føl med i timen. Det er ikkje vits å møta opp for å ikkje få fråver, om ein sit og søv på pulten.

 

 

 

If You Love Somebody, Set Them Free

Utdanning har potensiale til å vera eit frigjerande prosjekt. Og eg trur at mange av oss vart tiltrukne av arbeid i skulen på grunn av nettopp det. Vi vil gi barna det dei treng for å forstå samfunnet rundt seg, og tenkja kritisk om det, slik at dei kan gjera opp si eiga meining, og forkasta andre. Men kor frigjerande vil vi eigentleg ha det? Det er det eg tenkjer mest på no, i avslutninga av årets opphald i London og på BETT. 
For utdanning kan også ha mange undertrykkjande element, og kvar er balansen mellom tradisjonsoverføring og frigjering? Det er vi som bestemmer kva ungane skal læra. Til nød får dei velga kva måte dei skal læra det på, og vala vi gir dei, er ikkje veldig ulike. Dei får ikkje bestemma når dei skal læra noko. Motivasjonen deira får versågod vera der akkurat når vi treng den. Alle gjennom same kverna, bileta frå The Wall er heilt relevante framleis.
No er det skular som prøver på andre måtar. Eg har forstått dei siste dagane at slagordet er at vi må gå frå “Just in case” til “Just in time”. Altså frå eit pensum der ungane skal læra noko dei kanskje får bruk for, til at ungane får kunnskap om noko, fordi dei akkurat der og då lurer på akkurat det. Og då er det vår venn internettet som kan trå til. Eg trur det er noko her. Men Sugata Mitra seier “Knowledge will become obsolete”. Og då ramlar eg av. Knowledge? Det kan henda vi legg ulike ting i omgrepet. Eg trur også at vekta på faktainnlæring med fordel kan reduserast, og at prosessar som td kalkulasjon kan gjerast av maskiner, men knowledge er for meg mykje meir komplekst enn det. Kunnskap om kontekst, historie, kva det vil seia å vera menneske, alt det vi treng for å skapa meining i det vi ser rundt oss. Det må vel skulen driva med? 
Teknologirevolusjonen vi er midt oppe i har også eit frigjerande potensial. Når vi kan møta menneske frå heilt andre kulturar, sjå og snakka med dei ved hjelp av teknologi, kan eg ikkje tenkja anna enn at det er verdifullt for vår felles framtid, at det kan bli avgjerande, faktisk. Eg er også heilt overtydd om at barn må læra koding. Dei må forstå maskinene i mykje høgare grad enn det til dømes eg gjer. For undertrykkingspotensialet er like enormt som frigjeringspotensialet. Overvåkinga og dei komersielle interessene har ikkje vårt beste i sinne, i alle høve ikkje heile tida. Barn må kunna vita korleis dei skal vera subjekt og ikkje objekt. 
Vi i skulen kan bruka teknologien på frigjerande vis. Vi kan også bruka han til undertrykking, eller for å vera litt meir diplomatisk, meir effektiv vidareføring av systemet. Når målstyring og resultat på testar er det som tel, er det, som Audrey Watters sa i går, kanskje elektroniske flashcards som interesserer oss mest. No kjem den adaptive teknologien for fullt til skulen. Vi kan sjå, og elevane kan sjå, kva dei har lært, kva dei treng å øva på, korleis dei “ligg an”, som vi seier i skulen. Ligg an til kva då? Bør vi kanskje spørja. 
Eg skulle ynskje skuledebatt kunne handla om slike spørsmål. Og at ikkje alle var så skråsikre. Eg synest dette er vanskelege spørsmål. Men det er ikkje farleg å tenkja på dei. 

Gammal dame er vond å venda – men det går!

Dette er ei slags tilståing. Eller kanskje meir som eit vitnesbyrd? Den som les, får sjå. Eg er ingen gamer. Sjølv om eg har ei fortid med Space Invaders og PacMan, datt eg av lasset då TV-spela (som det heitte) kom, og eg kom aldri på att. Eg har knapt tatt i ein konsoll. Eg likar godt ordpuslespel, Mah Jong og kabalar på ipad’en, og i fjor skal eg tilstå det gjekk nokre timar på Candy Crush. Men dette er liksom ikkje ordentleg gaming, trur eg vi må seia.

Og så er det jo det, at eg jobbar på ein skule som mellom anna profilerar seg på at vi brukar spel i undervisninga. No har vi til og med søkt store midlar frå Forskningsrådet om eit innovasjonsprosjekt, der vi skal etablera eit forskningsbasert kompetansesenter for bruk av spel i undervisninga. Og eg skal leia prosjektet, om vi får det. Hm. Neidå, eg MÅ ikkje vera ein gamer for den jobben, det er andre ting eg må kunna. Men det kan jo vera greitt å vita litt? Ha trykt litt på knottane, liksom? Så eg har hatt nokre forsøk. I fjor prøvde eg å læra meg å spela Civilisation. Det gjekk ikkje. Eg skjøna aldri kva eg måtte gjera, og kva poenget EGENTLIG var. Eg forsto kva spelet handla om, i teorien, men spelinga fekk eg ikkje tak på. Så, like før ferien, kom Aleksander Husøy, ein av spelpedagogane våre, til meg med eit spel som heiter “Gone Home”. Og jau, eg lova å prøve. Men eg kjeda meg. Eg var så klurete til å manøvrera, og eg brukte utruuuuleg lang tid på slikt som dei som har det i fingrane, gjer på eitt minutt. Dermed gjekk alt veldig seint, og eg fann igrunnen ikkje ut så mykje. Og så var det ferie.

Men no på fredag var eg på workshop om spel, med høve til å testa litt. Det var ein kjekk dag, og eg fekk mot og inspirasjon til å prøva igjen. Så denne veka gjekk eg laus på Gone Home igjen. Og no i ettermiddag løsna det. Etter ca 2-3 timar speling totalt, fordelt over nokre dagar. Eg fann ei hemmeleg dør. Eg fann eitt nytt kart. Eg skal ikkje seia meir om det, men brått var eg oppslukt. Og eg ser klart kvalitetane Aleksander har sett, og eg er ikkje i tvil om at eg kan bruka dette spelet i engelskundervisninga til neste år. Juhu!

Eg har lært: Det tar ikkje så langt tid som eg trudde det skulle ta å bli hekta. Eg har prøvd for kort og for lite før.
Eg har fått bekrefta: Det er gode, “litterære” – kva skal vi elles kalla det – kvalitetar i Gone Home, som heilt klart kan høyra heime i undervisning.
Mitt råd til andre gamle damer: Kom ‘an – vi kjem til å ha andre blikk på spela, andre innfallsviklar, det er verdifullt, også for gamerkollegaene våre! De er utfordra!

Litt lenker:

Spelpedagogane sin blogg: Her finn du mellom anna stoff om Gone Home
Artikkel om Gone Home i Mindshift

Om lærarar og lektorar og førestillinga om at alt var betre før

Førestillinga om at alt var betre før, ligg djupt i oss alle. Prøv å legga inn ein liten kommentar i den retninga i uforpliktande samver; støtta kjem umiddelbart. Så er det ein del som tek seg i det, og humrar litt om Aristoteles. Men vi har det i oss, dei aller fleste. Psykologane kan sikkert forklara kvifor

Det er lærarstreik. Lærarane streikar for å få behalda ei arbeidstid på ca 43 timar i veka, der 13 timar kan nyttast kvar ein måtte ynskja, og kva tid på dagen ein måtte ynskja. Så enkelt er det, og for dei som framleis ikkje har fått det med seg, er det nok viljen og ikkje vitet, det skortar på. Men det er berre difor lærarane streikar. Ikkje fordi dei tykkjer dei har verdens dårlegaste arbeidsplass. Det skulle ein ikkje heilt tru, når ein ser kva for ytringar som kjem opp i samband med streiken. Det er så mykje som føl med ei hes, som svigerinna mi seier.

Lengst gjekk prosfessor i internasjonal pedagogikk, Arild Tjeldvoll, i sin kronikk “Lærerstreiken er en tapt sak” denne veka. “Lærerne har blitt proletarisert og skolens faglige resultater har sunket”. Men det er ikkje lærarane si skuld: ” Skylden ligger i den skolepolitikken som har vært ført etter krigen og den pedagogiske forskningen som trofast har støttet denne politikken. Det har vært skolepolitikk som sosialpolitikk”. Somme anar nok kvar vi skal no, og ja, dit skal vi. For å seia det kort. All slags ungar og ungdomar har kome inn i vanleg skule, læraren har blitt sosialarbeidar, og fag er ikkje viktig lenger. Men forteljinga til Tjeldvoll har ein helt: Lektoren. Vi må unna oss eit sitat til: “Det som trengs er en strategi for å gjenreise den faglige skolekulturen vi hadde i tiden med realskole, landsgymnas og lektorer med seks års utdanning fra universitetet. Lektorene var så viktige at de var embetsmenn, utnevnt av Kongen i statsråd. I første del av forrige århundre utdannet de den hjernekraften som senere gjorde landet sterkt økonomisk, teknologisk og kulturelt”.

Kort sagt, lærarane (dei lærarskuleutdanna) har vore så teite at dei ikkje har sett kva som skjedde med skulen, men det er ikkje deira feil, dei har blitt hjernevaska. Så mykje for støtta.

Men vi må snakka litt meir om lektorane. I BT i dag er Ingebjørn Bleidvin inne på noko av det same i kronikken “Den makteslause læraren” (takk for den). For å svara på kva som har gått så gale, viser han til to pedagogikk-forskarar som mellom anna skal ha peikt på at “Allmennlæraren tok over for den fagleg sterke lektoren”. Ja, kva skal ein eigentleg med fiendar, med slike vener?

Først litt opplæring: Allmennlæraren er den gamle “læraren”. Han er utdanna på lærarskulen, i gamle dagar på “seminaret”, som det heitte. Han underviser primært i grunnskulen, tidlegare i folkeskule og framhaldskule. Lektoren er utdanna på universitetet, som oftast, ho har hovudfag eller master, og eitt år praktisk-pedagogisk utdanning (tidlegare eit halvt). Lektoren treff du ofte i vidaregåande skule, i bynære strok også i ungdomsskulen. Ei tredje stor gruppe er dei universitetsutdanna adjunktane, ofte i ungdomsskulen, også å sjå i vgs. Denne lektoren med sterk fagleg fordjuping har ingenting i barneskulen å gjera, til det kan ho altfor lite om ungar. Og slik har det vore, og slik er det. Konklusjon: Ingen har tatt over for lektorane! Hallo? Vi er her! Ja, for det gløymde eg å seia. Eg er lektor sjølv. Det går i grunnen greitt.

Så må eg peika på det opplagte, og eg beklagar dette. Vi lever i eit heilt anna samfunn no enn vi gjorde i glansdagane til Bleidvin og Tjeldvoll, som er 50-og 60-åra. Vi kan gjera eit tankeeksperiment: Dersom vi hadde teke vare på spesialskulane, som gjorde at vanartige born ikkje gjekk i vanleg skule, kunne vi då drive skule på same måten som den gongen? Kunne læraren, unnskyld, lektoren, ha sluppe å vera “sosialarbeidar” då? Nei. Vi har til dømes stor openheit om psykisk helse i dag. Dei aller fleste kan mykje om det. Medan ein lektor den gongen kunne lata vera å sjå at Agnes hadde blitt veldig tynn, rett og slett fordi han ikkje forsto kva han såg, er det ikkje slik no. Vi veit og vi ser, og vi gjer det vi skal. Og det er faktisk ikkje å vera sosialarbeidar! Er det noko eg er drit lei, unnskyld språket, så er det dette maset om at vi må vera sosialarbeidarar. Vi er profesjonelle lærarar, og ser vi at eleven vår har det vanskeleg,  snakkar vi med henne, er det naudsynt snakkar vi med helsesøster, eller vi tar ein telefon heim. Eller vi får hjelp av utdanna sosialarbeidarar. Og somme gonger får vi ein telefon heim, og det taklar vi heilt fint. Der kjem dei 43 timane inn.

Og så må eg seia noko om fagleg styrke og å få konsentrera seg om fag. Ta det heilt med ro. Vi elskar fag. Vi gjer det vi kan for at elevane våre skal læra mest mogleg fag. Og vi er utruleg dyktige. Vi er så dyktige at vi kan lesa følgande bombe i Kommunal rapport her om dagen: “Kanskje verdens beste skole“.

Eg innrømmer det: Eg er litt lei no. Eg håpar at streiken snart er over, og at lærarane får behalda noverande arbeidstidsordning. Og så kan vi snakka om framtida, ikkje fortida, ver så snill? Vi har nemleg ein jobb å gjera. Kloden kokar, og våre elevar må redda han. Kva skal vi i skulen gjera med det?

Då er vi i gang – på ein måte

Som eg skreiv i juni, er eg altså tilbake som norsklærar. Eg skal dela dei ti norsktimane i 3MK med ein kollega. Dessverre er kollegaen min i streik nett no, så det vert berre mine fire timar i veka for elevane. Vi må venta på at streiken er over med å legga langsiktige planar og fordela arbeid, etc. Men elevane og eg må jo begynna! I dag har elevane oppretta norskblogg. Den skal dei bruka til å dokumentera det vi gjer i norsktimane. Målgruppa er andre elevar i Norge, og norsklærarane deira. Dei har bestemt plattform, design etc sjølve, og alle har fulle rettar til å jobba med bloggen. Eg godkjenner ikkje før dei publiserer, dette er deira blogg. Det skal gå på omgang i klassen kven som har ansvaret for å dokumentera på bloggen. I dag har vi jobba med å få oversyn over det dei hugsar om norgeshistoria, for når ein kjem på påbygg, er det lenge sida ein har hatt historie. Vi brukte 3 klokketimar på arbeidet. Meir om arbeidet finn de sjølvsagt på bloggen! Spørsmål og kommentarar er svært velkomne – og norsklærarar: Del med elevane dykkar.

Ein norsklærar vender attende

Dette har hendt: Eg har vore på mitt livs eventyr, og det er ikkje slutt enno. Det å få vera med på å bygga opp ein skule frå grunnen av har vore altoppslukande, og heilt fantastisk. Men det har ikkje vore mogleg å fordjupa seg i noko som helst anna. Difor har norsklærar Tveisme vore pensjonert, og dei store debattane som har vore kring norskfaget, har eg fulgt med eit halvt auga. Men no skal eg altså dyppa ei lita tå ned i norskfaget igjen. Eg skal dela ein påbyggsklasse med ein annan lærar, og er på den måten attende til utgangpunktet, der eg starta for snart 17 år sidan. Også fordi eg igjen skal få samarbeida med og læra av ein superdyktig kollega. Det treng eg, fire år utanfor faget er lenge. Mykje har hendt i faget også. Og då er vi ved poenget med dette innlegget. Eg treng hjelp til å forstå ein del av det som har føregått. Det som kjem vidare her, kjem nok til å høyrast ganske kritisk ut, kanskje til og med konservativt. (Gulp!) Men eg ynskjer ikkje først og fremst å kritisera, eg treng hjelp til å finna kjeldene, diskusjonane og det som har ført fram til den læreplanrevisjonen eg no sit med.

Det er lurer mest på, er endringa i sjangertermar. Borte er novelle, kåseri, artikkel og essay, inne er “kreative, informative og argumenterende tekster, utgreiinger, litterære tolkninger, drøftinger og andre resonnerende tekster”(vg 3 påbygg). Kva er grunngjevinga for dette? Eg reagerer særleg på inndelinga kreative, informative og argumenterande. For det første: Er det noko i vegen for at ein tekst kan vera alt dette? For det andre: Vil ikkje dette berre vera tildekkande, og føre til at ein lærar seier til eleven at “kreativ” tyder anten novelle, kåseri eller essay, og “informativ” tyder artikkel? Er meininga at elevane skal få større fridom til å eksperimentera? Men då må lærarar vera villige til å vera med på leiken. Eg meiner eksamensoppgåva som vart gjeven i hovudmål i år, der eleven skulle skriva ein kreativ tekst, var eit godt døme på at dette er tildekkande og forvirrande. Elevar valde forteljing eller novelle-sjangeren, og det viste seg å vera feil. Fordi oppgåva sa dei skulle reflektera. Men kva om elevane let ein hovudperson i ei novelle reflektera over tematikken i tekstane som var oppgitt? Er det framleis feil?

Så har eg nokre kommentarar til læreplanmåla for påbygg. Her er to ulike læreplanmål:

1. skrive kreative, informative og argumenterende tekster, utgreiinger, litterære tolkninger, drøftinger og andre resonnerende tekster på hovedmål og sidemål

2. skrive kreative, informative og resonnerende tekster, litterære tolkninger og retoriske analyser på hovedmål og sidemål med utgangspunkt i norskfaglige tekster

Kvifor er ikkje dette eitt mål? Ja, eg ser skilnaden, men det kan då umogleg vera meininga at elevane skriva informative tekstar som ikkje har utgangspunkt i norskfaglege tekstar, og informative tekstar som har det? Absurd blir det om ein seier det same om litterære tolkingar. Her må det ryddast.

Og sånn bortsett frå det, det skal bli herleg å koma i gang!