Då er vi i gang – på ein måte

Som eg skreiv i juni, er eg altså tilbake som norsklærar. Eg skal dela dei ti norsktimane i 3MK med ein kollega. Dessverre er kollegaen min i streik nett no, så det vert berre mine fire timar i veka for elevane. Vi må venta på at streiken er over med å legga langsiktige planar og fordela arbeid, etc. Men elevane og eg må jo begynna! I dag har elevane oppretta norskblogg. Den skal dei bruka til å dokumentera det vi gjer i norsktimane. Målgruppa er andre elevar i Norge, og norsklærarane deira. Dei har bestemt plattform, design etc sjølve, og alle har fulle rettar til å jobba med bloggen. Eg godkjenner ikkje før dei publiserer, dette er deira blogg. Det skal gå på omgang i klassen kven som har ansvaret for å dokumentera på bloggen. I dag har vi jobba med å få oversyn over det dei hugsar om norgeshistoria, for når ein kjem på påbygg, er det lenge sida ein har hatt historie. Vi brukte 3 klokketimar på arbeidet. Meir om arbeidet finn de sjølvsagt på bloggen! Spørsmål og kommentarar er svært velkomne – og norsklærarar: Del med elevane dykkar.

Advertisements

Ein norsklærar vender attende

Dette har hendt: Eg har vore på mitt livs eventyr, og det er ikkje slutt enno. Det å få vera med på å bygga opp ein skule frå grunnen av har vore altoppslukande, og heilt fantastisk. Men det har ikkje vore mogleg å fordjupa seg i noko som helst anna. Difor har norsklærar Tveisme vore pensjonert, og dei store debattane som har vore kring norskfaget, har eg fulgt med eit halvt auga. Men no skal eg altså dyppa ei lita tå ned i norskfaget igjen. Eg skal dela ein påbyggsklasse med ein annan lærar, og er på den måten attende til utgangpunktet, der eg starta for snart 17 år sidan. Også fordi eg igjen skal få samarbeida med og læra av ein superdyktig kollega. Det treng eg, fire år utanfor faget er lenge. Mykje har hendt i faget også. Og då er vi ved poenget med dette innlegget. Eg treng hjelp til å forstå ein del av det som har føregått. Det som kjem vidare her, kjem nok til å høyrast ganske kritisk ut, kanskje til og med konservativt. (Gulp!) Men eg ynskjer ikkje først og fremst å kritisera, eg treng hjelp til å finna kjeldene, diskusjonane og det som har ført fram til den læreplanrevisjonen eg no sit med.

Det er lurer mest på, er endringa i sjangertermar. Borte er novelle, kåseri, artikkel og essay, inne er «kreative, informative og argumenterende tekster, utgreiinger, litterære tolkninger, drøftinger og andre resonnerende tekster»(vg 3 påbygg). Kva er grunngjevinga for dette? Eg reagerer særleg på inndelinga kreative, informative og argumenterande. For det første: Er det noko i vegen for at ein tekst kan vera alt dette? For det andre: Vil ikkje dette berre vera tildekkande, og føre til at ein lærar seier til eleven at «kreativ» tyder anten novelle, kåseri eller essay, og «informativ» tyder artikkel? Er meininga at elevane skal få større fridom til å eksperimentera? Men då må lærarar vera villige til å vera med på leiken. Eg meiner eksamensoppgåva som vart gjeven i hovudmål i år, der eleven skulle skriva ein kreativ tekst, var eit godt døme på at dette er tildekkande og forvirrande. Elevar valde forteljing eller novelle-sjangeren, og det viste seg å vera feil. Fordi oppgåva sa dei skulle reflektera. Men kva om elevane let ein hovudperson i ei novelle reflektera over tematikken i tekstane som var oppgitt? Er det framleis feil?

Så har eg nokre kommentarar til læreplanmåla for påbygg. Her er to ulike læreplanmål:

1. skrive kreative, informative og argumenterende tekster, utgreiinger, litterære tolkninger, drøftinger og andre resonnerende tekster på hovedmål og sidemål

2. skrive kreative, informative og resonnerende tekster, litterære tolkninger og retoriske analyser på hovedmål og sidemål med utgangspunkt i norskfaglige tekster

Kvifor er ikkje dette eitt mål? Ja, eg ser skilnaden, men det kan då umogleg vera meininga at elevane skriva informative tekstar som ikkje har utgangspunkt i norskfaglege tekstar, og informative tekstar som har det? Absurd blir det om ein seier det same om litterære tolkingar. Her må det ryddast.

Og sånn bortsett frå det, det skal bli herleg å koma i gang!

 

Desse yrkesfagelevane!

Dette innlegget skal handle om dei 16-åringane som vel eit yrkesfagleg utdanningsprogram etter ungdomsskulen. Ei gruppe som får finne seg i å bli stigmatiserte med ein gong dei har tatt dette valet, frå velmeinande akademikarar, politikarar og verst av alt: lærarar. «Yrkesfagelevar» er identisk med dårlege karakterar, fråfall, liten interesse for «teori» (gudane veit kva det tyder), og gjerne dårleg oppførsel. Undersøkingar viser at fråfallet frå vidaregåande skule er størst på yrkesfagelege program. Og dermed veit alle som ikkje veit nokon ting, at problemet er all «teorien». Vel. Ei meir nedlatande og skadeleg haldning skal ein leita lenge etter.

Kva er min bakgrunn for å meina høgt og iltert om dette? 15 år med undervisning i norsk og engelsk på omtrent alle yrkesfaglege programområde. Det er ofte litt annleis å undervisa i klassar på yrkesfag enn på studiespesialiserande. Den viktigaste skilnaden er at som oftast er klassane mindre, frå 12 til 15 elevar. Og dessverre ofte meir kjønnssegregerte. Det er eit herleg syn å sjå gutane frå elektro og bygg koma saman med jentene frå helse og sosial og formgjeving på påbyggsåret. Sjå kor dei kroar seg og kosar seg. Vi har no ein gong for det meste god effekt på kvarandre, vi jenter og gutar. Men sånn elles, er yrkesfagelevane like ulike som dei på studiespesialiserande. Sjølvsagt. Massevis av elevar som er grusomt gode i engelsk. Der også. Massevis av elevar som kjedar seg i norsktimane. Der også. Elevar med høge ambisjonar, med psykiske vanskar, med sinne i seg, med avansert humor. Der også. Sjølvsagt.

Så var det denne teorien då. Mindre teori, meir yrkesretting, er slagordet. Og det ypperste eksemplet på kor gale det står til, er norsklærarar som driv med diktanalyse med yrkesfagelevar. Eg vil gjerne spørje: Skal yrkesfagelevane ut i eit anna samfunn enn dei andre elevane? Eit som er mindre komplekst, med mindre informasjonsoverflod og mindre teknologi? Det finnest omtrent ikkje manuelt arbeid lenger. Kompliserte teknologiske prosessar dominerer dei fleste yrke. Men det er kanskje ikkje denne teorien ein snakkar om. Lat oss gå tilbake til det aller mest idiotiske: diktanalyse på yrkesfag.Som eg forøvrig driv med i desse dagar. Kva skal dei med det? Eg spør igjen: Skal yrkesfagelevane ut i eit anna samfunn enn dei andre elevane? Eit som er mindre komplekst, med mindre informasjonsoverflod og mindre teknologi? I tillegg spør eg: Forstår desse velmeinande politikarane og akademikarane kvifor ein driv med diktanalyse med elevar? Trur ein det er for at dei skal kunna konversera lett om Wergeland etter ein betre middag med gode vener? At diktanalyse er ein slags sport som gir cred i borgarskapet?

Poesi er språkbruk i ei veldig rein, destillert form. Det er ein sjanger som er svært eigna til å studera det vi heile tida jobbar med i norskfaget – korleis språket blir meiningsskapande, manipulerande, provoserande, irriterande. Verkemiddel ein lett finn i dikt, kan ein så gjenkjenna brukt i andre tekstar, i den enorme flaumen av meiningar og informasjon ein må kunne takla i vår tid, for ikkje å bli overkøyrt fullstendig. Kjenner ein språket, kan ein bruka det, er ein ein god lesar, ein god skribent, er ein friare som menneske. Eg ynskjer dette for yrkesfagelevane mine også.

Fråfall er eit komplekst problem, som ikkje berre handlar om skulen isolert. Ein kan ikkje løysa det med å ta vekk fellesfaga. Dei er viktigare enn nokon sinne. Det skulen kan bidra med, er å sjå på på korleis det blir undervist i fellesfaga, og ein må tora å spørja fellesfagslærarar kva haldningar dei har til å undervisa på yrkesfag. Eg har høyrt mykje rart i mi tid. Lærarar som finn det mindre stimulerande å undervisa yrkesfagelevar enn andre elevar, er det mange av. Dessverre. Eg synes ein verkeleg må spørja seg sjølv kva det er ein er ute etter i jobben. Stadfesting av sin eigen faglege suverenitet gjennom elevar som speglar ein sjølv? Som set pris på lange doseringar og kan gjenta? Blir ein irritert av elevar som er meir umiddelbare, som tydeleg viser at dei kjedar seg? Som krev noko anna for å bli engasjert? Då vil eg påstå at ein er meir interessert i seg sjølv og faget enn i elevar. Og då bør ein ikkje jobba i skulen.

Happiness http://www.flickr.com/photos/44124404848@N01/134955988

Ein mage full av sommarfuglar

mayan butterflies
Uha! Alt på onsdag ramlar det inn ei mengd med totalt ukjende unge menneske, og sidan det er første dagen, set dei seg pent ned og ser på MEG. Skrekkblanda fryd er eit særdeles dekkjande uttrykk for den kjensla eg får av å tenkja på det. Eg har så mange ynskje for korleis det skal bli, så mange ambisjonar på både deira og mine vegne. Og eg veit alt no at eg ikkje kjem til å få til alt, og det må eg berre leva med.

Eg går altså i gang med ein Vg1 klasse på studiespesialiserande, i norsk og engelsk. Her skal eg også vera kontaktlærar for halvparten av elevane. I tillegg skal eg ha norsk i ein Vg1 klasse på elektrofag. I norsken på studiespesialiserande er eg så heldig å få halda fram det gode samarbeidet frå Vg3 i fjor, dei same lærarane får no Vg1. Vi hadde eit planleggingsmøte alt før sommaren, og eg gler meg utruleg til å gå i gang med å setja dei gode tankane som kom fram der, ut i praksis. To hovudprinsipp i det vi skal gjera: Vi skal setja saman eit litteraturkorpus som elevane skal lesa gjennom ganske tidleg i skuleåret, som vi så skal koma attende til i løpet av året, med ulike innfallsvinklar. Vi håpar at dei slik skal få koma djupare inn i stoffet, og læra meir om å lesa tekstar og å skriva om tekstar. Det andre viktige prinsippet er at vi skal bygga opp skrivekompetansen ved å berre jobba med og vurdera nokre tekstelement i gongen. Døme: Vi skriv kanskje eit lesarinnlegg tidleg i haust, i arbeidet med dette vert legg vi vekt på å bygga opp eit godt argument – og eit godt avsnitt, og så er det berre desse elementa som vert vurderte. Eg håpar dette vil verka motiverande på elevane, og at dei vil føla at dei får lov å læra seg noko skikkeleg, lov å meistra.

I norsk på yrkesfag og i engelsk på studiespesialiserande, vert den store endringa og utfordringa å ikkje ha lærebok. I YF norsk er eg svært trygg på at eg har gjort eit godt val (her har lærarane på vår skule vore fristilte i høve til lærebokspørsmålet), eg har brukt boka svært lite i året som gjekk. I engelsk er eg meir spent, det er eit omfattande fag, ndla-ressursen er heilt ny – framleis ikkje heilt ferdig, og det krev ein del nytenking og kreativitet, ikkje minst frå elevane si side. Det er ingen grunn til å tru at ikkje dei har fått med seg ein del av all den negative omtalen ndla og digitale læringsressursar fekk i vår, og det er slett ikkje sikkert alle er så positive i utgangspunktet. Men eg gler meg voldsomt til å ta fatt!

Eit spørsmål som eg tumlar mykje med, er kor mange digitale verktøy eg skal introdusera for elevane og i kva tempo. Her er det fleire moment som spelar inn. På den eine sida kunne eg godt tenkja meg å starta frå dag ein med ein wiki, bloggar, delicious og ei netvibesside som haldt oversynet over alt dette, og gjerne nokon til. Men så er det slik at nokre elevar har ikkje vore borti it’s learning, ingen har brukt skolearena, mange er svake i god organisering av filer, etc. Her vil eg gjerne ha innspel, og eg trur eg må laga ein slags fornuftig «årsplan» for digital kompetanse hjå elevane mine.

Vel, det var litt tankesortering etter første dag på jobben. Eg ynskjer alle sommarfuglmagane lukke til med skulestart!

Kva med faget???

Ein vanleg kommentar frå lærarar, anten det gjeld nye pedagogiske idear, eller meir bruk at IKT i skulen, er «Men kva med faget, då?». Eg har vore innom dette tidlegare, særleg lærarar i vidaregåande likar å halda fagfana høgt. Misforstå meg rett, eg er sjølvsagt utruleg glad for at lærarane er opptekne av faga sine, noko anna hadde jo vore tragisk. Men kva meiner dei eigentleg med «faget»? Det kan det vera interessant å sjå litt nærare på.

Sidan eg no er norsklærar først og fremst, tek eg tak i norskfaget. Kva er eigentleg «norskfaget»? Og kvar fins det? Fins det kanskje fleire norskfag? Er i så fall nokre norskfag viktigare enn andre norskfag? Og kven sitt fag er det?

Lat oss byrja med geografien, stader norskfaget fins. Norskfaget fins i fleire læreplanverk. For tida er det K06 som fortel oss kva norskfaget er frå 1. klasse på barneskulen til Vg3 på vidaregåande. Er det då læreplanen lærarar siktar til når dei seier «faget»? Neppe. Utvatning av faget, meinte mange norsklærarar om K06. Kva med lærebøkene då? Lærebøkene er på mange måtar konkretiseringa av læreplanen. Men mange lærarar vil nok protestere på at boka=faget. Faget er mykje meir enn læreboka (sjølv om eg mistenker ein del for å gjera unntak for Ord i tid, eit mytisk lærebokverk frå mi tid som elev). Dersom faget var læreboka, trengte ein vel ikkje godt utdanna faglærarar? Nei, faget fins også i læraren. Og no blir det innvikla. For er det det same faget som fins i kvar lærar? Neppe. Faget i den einskilde læraren er ein sum av kunnskap og erfaringar, frå si eiga skuletid, frå universitet og høgskular. Og desse erfaringane er ikkje gjort i vakuum, dei er gjort i og farga av ei historisk tid, slik at faget for ein student på 70-talet er ei anna erfaring enn for ein student på nittitalet.

Denne vesle geografitimen fortel oss at norskfaget fins fleire stader, samstundes. Og då har vi også fått eit slags svar på kva norskfaget er: Det er så mangt. Og endå har vi ikkje studert staden der norskfaget verkeleg eksisterer; i norsktimen. For dette faget, som fins i læreplanar og lærebøker og i læraren, syner seg først der, i praksis. Læraren sitt norskfag må bli eleven sitt norskfag. Eller? Eg vil heller seia at eleven må skaffa seg eit norskfag, og læraren må hjelpa til. Viss ikkje læraren klarar å hjelpa eleven med dette, har det ikkje noko betydning kvar norskfaget elles eksisterer. Det er ikkje problematisk å vera einig i dette i teorien, men du, så vanskeleg det er i praksis. Læraren sitt norskfag skal sjølvsagt gjera læraren i stand til dette, men faren er at det lett fungerer motsett. Kor mange gonger har ikkje eg, utan suksess, prøvd å flytta delar av mitt norskfag inn i hovudet på elevar? Heilt ærleg, kor mange gonger har ikkje eg, og andre, kome hovudristande ut av timen og sagt, sjølvsagt sjølvironisk og med humor, at det var perler for svin?

Så korleis kan læraren sitt norskfag, saman med faget i planane, og dei andre krava som vert stilt til kva kompetanse ein elev skal ha, verke godt saman og hjelpe eleven til å få sitt eige norskfag, i staden for at det kjennest som om «faget» kjem i skvis og vert skubba på sidelinja?
Vi må tenkja over kva vi kan. Kva faget vårt eigentleg handlar om. For meg handlar norskfaget om nokre av dei viktigaste sidene ved det å vera menneske. Det handlar om å vera saman med andre gjennom språk. Korleis kan vi forstå andre? Det handlar om refleksjon over kva eit menneske rommar, gjennom tekstar. Kva er godt, kva er rett, kva er vi i stand til? Det handlar om mennesket som eit historisk vesen, som står i ein stor samanheng, konstruert av språk.

Når eg seier «faget», tenkjer eg på desse store, viktige sidene ved det. Det er dette som gjer at eg torer å gå inn i eit klasserom og meine at eg har noko viktig å gi dei som oppheld seg der. I vår tid er språk og kommunikasjon i høg grad flytta over på weben. Det har skjedd enormt raskt. Eg har ikkje oversynet over alle konsekvensane det vil få, men at det må inn i det viktigaste faget i skulen, det er eg heilt overtydd om. Mitt fag er viktig når det gjeld å hjelpa elevane til å forstå dei prosessane dei tek del i, og å setja dette inn i ein stor samanheng. Det ville vera synd og skam om eg ikkje skulle bruka faget mitt til å hjelpa dei med dette.

Så svaret mitt på spørsmålet er: Faget er viktigare enn nokon gong. Ta det med inn i samtida, inn på weben, gi det til elevane.

For ein fantastisk haust det har vore!

331687946_3c1927b213_m1For ei som er grunnleggjande forviten og elskar å lære! Mykje var nytt i august: Nye klassar, nye læreplanar og til dels nye utfordringar, i og med at eg møtte min første klasse med eigne bærbare PC’ar. Sjølv om eg har jobba mykje med problemstillingar knytta til Kunnskapsløftet og IKT i skulen tidlegare, var det godt å endeleg få praksis. Dessutan har dei 20% eg har fått for å jobbe med pedagogisk bruk av IKT vore gull verdt for meg, endeleg har eg fått betre tid til å setja meg ned med PC’en og læra og tenkja. Og kva fann eg? Eit fantastisk nettverk av engasjerte skulefolk som gjerne deler kunnskapen sin med andre, gjennom bloggane sine, delicious, og ikkje minst Twitter. (Les hjå Svend A. Horgen dersom du ikkje har oppdaga Twitter endå!) Dette har vore heilt uvurderleg for meg. Tusen takk til alle!

Ved sidan av dette, har problemstillingar rundt vurdering stått sentralt i haust, både lokalt på skulen, og gjennom arbeidet i FAU-norsk. Kurset Henning Fjørtoft hadde i bruka av rubrikkar og sjekklister, var svært nyttig, og eg har tatt i bruk verktøya. Eg er ikkje nøgd med alt eg gjer, men eg trur eg er på veg framover. Det viktigaste for meg er at vurdering vert knytta til læring, og dermed vert oppfatta både av lærarar og elevar som nyttig å jobba skikkeleg med. Eg ser at det er fleire sider ved arbeidet som gjeld konkretisering av kompetansemål som eg er usikker på, men eg er nøgd med innfallsvinkelen FAU-norsk har hatt til dette, det vi ser erfaringsutveksling lærarane i mellom som eit viktig steg på vegen til felles forståing av læreplanen.

Det er svært spennande å jobba med Vg3 norsk, utfordringane er mange: Skjønnlitterært program, fordjupingsemne, gode vurderingssituasjonar, osb. Kor godt er det ikkje då å ha nettverk også lokalt, både gjennom FAU – takk til Kristine, Marianne og Grethe, og på skulen – takk til Hege, Mona og Anne-Marie!

Det skal bli godt med litt ferie, men eg gler meg til å starta opp att på nyåret også. Eit av måla mine er å koma i gang med meir bruk av 2.0 – verktøy i førsteklassen min. Eg håpar også eg skal få høve til å halda fleire kurs i Web 2.0 for kollegaer, det har vore givande å halda på med. I det heile håpar eg å kunna gjera ein god jobb for fleire av kollegane mine enn dei eg har nådd til no. Eg håpar også bloggen min og IKT-wikien, i tillegg til Netvibes-sida, skal nå fleire i skulesamfunnet vårt og vera til hjelp.

God jul til alle i bloggosfæren, alle Twitrarar, alle lærarar ved KNV! Og andre som måtte forvilla seg inn hit!

Image: «Sweet Sweet Santa, Where’s My Two Front+Teeth?»
http://www.flickr.com/photos/42921300@N00/331687946